
'Een Europeaan gebruikt 200 plastic tasjes per jaar'; next. checkt
NRC.NEXT
5 mei 2015 dinsdag
Section: weten
 Thomas Rueb
 Dat twitterde het Europees Parlement vorige week 
Zóveel? Op Twitter brandde vorige week een hevige discussie los na een tweet van het Europees Parlement: 'De gemiddelde Europeaan gebruikt 200 plastic tasjes per jaar, waarvan 89 procent maar één keer'. Aanleiding was het quotum dat de EU afgelopen woensdag heeft ingesteld op het gebruik van plastic draagtasjes: maximaal 90 per persoon per jaar in 2019. Lidstaten moeten dat zelf teweeg brengen, bijvoorbeeld met een verbod op wegwerptasjes (zoals Nederland wil invoeren) of door er geld voor te vragen. 
200 dus - kranten als het Algemeen Dagblad en Het Parool namen het cijfer over. Wij controleren het. Gebruikt de gemiddelde Europeaan echt zoveel tasjes? 
Het cijfer is afkomstig uit een beleidsdocument van de Europese Commissie uit 2013. Het komt oorspronkelijk uit een onderzoek van adviesbureau Bio Intelligence Service (nu overgenomen door Deloitte). In 2010 kwam er volgens dat onderzoek 1,61 megaton (miljard kilo) aan plastic draagtasjes op de Europese markt. Deel je dat aantal door het geschatte gewicht van één tasje en door de destijds ongeveer 500 miljoen EU-burgers, dan kom je uit op 198 plastic draagtasjes per persoon in 2010. 
Tja. Echt hard kun je dit cijfer moeilijk noemen. Er worden in het rapport nogal wat aannames gedaan, omdat (betrouwbare) data over plasticgebruik uit veel EU-lidstaten ontbreken. Zelfs de genoemde 1,61 megaton aan plastic tasjes, de basis van de uitspraak, is een afgeleide van de totale plasticproductie in de EU. En hoeveel tasjes je daar precies uithaalt is - ook volgens het rapport - een ruwe schatting. Per land verschilt de zwaarte, dikte en vorm van de tasjes nogal. Het rapport schat het totaal op zo'n 98,6 miljard tasjes in 2010. 
Voor écht betrouwbare statistieken zou je bij de verschillende landen zelf moeten zijn, maar dat is een probleem. Ten eerste lopen de cijfers nogal uiteen. Sommige landen, zoals Denemarken (79 plastic tasjes per persoon per jaar) en Luxemburg (20), houden het nauwgezet bij. Maar bijvoorbeeld van een aantal voormalig Oostbloklanden ontbreken cijfers bijna volledig. Dat zijn dus grove schattingen geworden, weer afgeleid van het Europese totaalcijfer van 1,61 megaton. Dat valt ook direct op in het rapport: Estland, Letland, Hongarije, Litouwen, Slowakije en Polen krijgen precies hetzelfde cijfer, 514 plastic draagtasjes per persoon per jaar. 
Nattevingerwerk dus? 
Nee, zeggen milieuonderzoekers Gert Spaargaren en Kris van Koppen van de Universiteit Wageningen, je kunt de methode niet zomaar afschrijven. Volgens beiden is in het rapport een degelijke procedure gevolgd, en passen de cijfers in het totaalplaatje dat uit ander onderzoek blijkt. De schattingen zijn acceptabel. Wel kun je je afvragen of je zo'n precieze uitspraak ('200 per persoon') op zo'n brede marge moet baseren. 
Ook is er de vraag of de cijfers nog steeds actueel zijn. Dit onderzoek is immers gebaseerd op data uit 2010. Intussen kan er best wel wat veranderd zijn. Je moet je voorstellen: vijf jaar geleden kon je bij Albert Heijn ook nog gratis draagtasjes meegrissen bij de kassa. Sinds dat is afgeschaft in 2012 scheelt dat, volgens de supermarktketen, 600 kilo plastic per dag (heus, ook deze uitspraak is destijds door next.checkt gecontroleerd). Ook in andere landen kan de situatie zijn veranderd. 
Recenter, of uitgebreider, onderzoek is er echter niet. Kris van Koppen denkt niet dat de situatie in Europa nu héél anders is dan in 2010. ,,Dat gebeurt meestal pas als de overheid ingrijpt of als grote bedrijven hun beleid radicaal bijstellen, maar dat is in de meeste landen nog niet het geval." 
Van Koppen weet het goedgemaakt. ,,Als ik om een fles whisky moest wedden, dan zou ik zeggen: deze cijfers kloppen niet precies meer, maar dit zijn op dit moment wel de beste data voorhanden." 
Dat de gemiddelde Europeaan 200 plastic draagtasjes per jaar gebruikt, is een grove schatting gebaseerd op vijf jaar oude cijfers. Een realistisch cijfer is het wel, en ook het recentste. Daarom is het een degelijke bron voor het Europees Parlement om aan te halen. Maar hoeveel tasjes er nu precies per Europeaan worden versleten? Daar is niet achter te komen. Wij beoordelen de stelling als niet te checken. 
